Blog

Licht en beweging worden na 1900 populair. Alles wat zich luisterrijk wil maken heeft een verlichte fontein. Een waterval bekijken is betoverend.
‘Wij kijken in de diepte en het is ons, alsof een wonderbaarlijke droom onze zinnen omfladdert’. (Walter Benjamin).
Het stromende water is de bron die het dichtst bij elektriciteit komt, modern én magisch.
Het pretpark met het reuzenrad is een verleidelijk oord in het lawaaiige gedruis van de ‘roaring twenties’.
De schreeuw, geboren uit de angst en de lust en uit de roes van de ontremming van het ik, die schreeuw wordt opgeroepen door het snelle spel met de wetten van de zwaartekracht.
‘Angstlust’ noemen de Duitsers dat.
Achtbaan en Reuzenrad leveren een ‘kosmische ervaring’: ze verzekeren ons van het dichtstbijzijnde of het allerverste. Dat levert fantasie ook, natuurlijk.

Scheveningen heeft een binnenhaven die Ir. Cornelis Lely aanlegt, als wethouder van Den Haag, rond 1910.
Daarna ziet men de platbodems alleen nog op het Panorama Mesdag, om de hoek waar Lely woont in het centrum van de residentie.
Architect Herman Sörgel heeft grotere plannen met De Natuur als zijn Gibraltardam er eenmaal ligt.
Het Europees-Afrikaanse natuurpark dat aan weerszijden zal verrijzen zal groter worden dan de tuin bij hem om de hoek in München, de Englischer Garten. Die is met 370 hectare al groter dan Central Park in New York. Mooi zo!
Om het nieuwe continent Atlantropa op te sieren denkt Sörgel eerder aan iets als het Yellowstone National Park (dat een kwart van Nederland groot is).
Pijnbomen en groen overal, en de Big Five zullen er ook zijn.
Sörgel speelt – op papier dan – met continenten als met zandkasteeltjes op het strand.
Het is rond 1930 net zo’n idyllische gedachte als de Côte d’Azur.
Maar dan niet alleen voor de rijken maar voor alle ‘Atlantropeërs’ zoals hij het nieuwe ras mensen doopt..

Emeritus hoogleraar Arianne Baggerman, cultuurhistorica.
Auteur van ‘De storm die wij vooruitgang noemen’.
(Longlist Libris Geschiedenisprijs 2025).

Edzard Mik, hoofdredacteur cultureel en letterkundig tijdschrift De Gods

‘Iedereen wil terug naar de natuur. Maar niemand wil er ver voor lopen’.
Citaat uit hoofdstuk 7: ‘Natuur? Natuurlijk!’
De meesten willen met de tram naar de dierentuin, lopend of met de fiets naar het park. Of, op vakantie, met de elektrische kabelbaan naar het panorama-uitzicht boven op die bergtop.
De strijd tegen de verwoesting van de natuur, en haar delfstoffen, versus de voorstanders van de aanwending van de woeste wereld voor de mens en de beschaving bereikt in het Interbellum een eerste hoogtepunt.

Zeekoorts
‘Ik ben een gedoemde zwerver, waar moet ik anders heen? Maar gelaten door den wind gaan, weg uit de stad van steen’.
J. Slauerhoff (1898-1936)

Edzard Mik
Hoofdredacteur cultureel-literair tijdschrift De Gids,

Nirwana is de hoogste staat van zijn die de mens kan bereiken: vrede, rust, bevrijding, heiligheid. De eerste woontoren van Nederland – zes verdiepingen – heet Nirwana, is 29,5 meter hoog en staat in Den Haag. De witte blokkendoos wordt geopend in 1929, vlak na de dood van ingenieur Cornelis Lely die om de hoek woonde in Huize Boschzicht.
In 1932 wordt Nirwana overtroefd door het ’12-verdiepingenhuis’ in Amsterdam-Zuid, in de volksmond De Wolkenkrabber, want wel 40,65 meter hoog (met liftschaft 46,50 meter).
In 1966 wordt het standbeeld onthuld van de ontwerper van Amsterdam-Zuid, H.P. Berlage, gemaakt door Hildo Krop. Krop laat Berlage uitkijken over de brede laan naar de Berlagebrug, ook in 1932 geopend, waarvoor Krop de keramieken versiering heeft gemaakt. Bouwstijl van Nirwana en Wolkenkrabber: Nieuwe Zakelijkheid.
In 1932 toont Lely’s Duitse navolger in dammenbouw en inpolderingen, architect Herman Sörgel, zijn uitgewerkte plan voor een Gibraltardam naar Afrika, en de rest van zijn Atlantropa-plan. Aan Europese kant moet op de dam een uitkijkpost/woontoren komen van 400 meter hoog, 20 meter hoger dan het net geopende Empire State Building in New York. Dat wordt het bewijs dat het nieuwe continent Atlantropa – Europa aaneengeklonken aan Afrika – op kan boksen tegen het continent der Amerika’s in het westen, en Azië in het oosten.
In 2021 wordt de Valley geopend op de Amsterdamse Zuidas – drie torens van 66, 76 en 100 meter hoog. Architect Winy Maas ziet zijn ‘groene apenrots’ – brokkelig, ruig, glas én zandsteen, en plukjes groen – als overgang van de glasarchitectuur naar ‘natuurlijk wonen’. Critici noemden het ontwerp ‘spektakelarchitectuur’, een ‘waanvoorstelling’. Na de opening is het oordeel: de Valley toont ‘dat droombeelden bouwbaar gemaakt kunnen worden’. Toeristen noemen het een ‘wereldwonder’.
Het sportpark ervoor heet ‘Goed Genoeg’.
Dat is niet het levensmotto van fantasten.

Acht meter steeg het waterpeil van de Guadalupe River in Texas in enkele (nachtelijke) vroege uren van 4 juli 2025. Dat is tot en met de derde verdieping aan deze Boerenwetering in Amsterdam.
Voorlopige balans in Texas (8 juli):ruim honderd doden, onder wie 28 kinderen en nog vele vermisten. Direct is er veel ruzie, over de weerdiensten, de uitgebleven waarschuwingen, de klimaatveranderingen.
Politieke gevolgen lijken er (nog) niet te komen.
Een eeuw eerder, van Oud op Nieuw 1926, braken de dijken van de Maas bij Nederasselt en werd 10.000 hectare Land van Maas en Waal overstroomd: geen verdronken mensen, mensen stierven daarna wal van de kou, duizenden werden dakloos.
Tegen Pasen in 1927 brak de Mississippi ten noorden van New Orelans door de dijken: een gebied twee keer Nederland liep onder. Vele doden. Het was de grootste natuurramp in de Amerikaanse geschiedenis.
De gevolgen?
In Nederland was er veel particuliere noodhulp, maar weinig steun van de regering-Colijn: al die meegesleurde klei ‘is goede bemesting’. Blijvende verbittering en politieke radicalisering waren het gevolg.
in Amerika organiseerde minister Herbert Hoover de noodhulp. Hij was ingenieur van huis uit. Hij werd nu de Grote Mensenvriend. De beloning? Hij werd in 1928 in een ‘landslide’ tot president verkozen.
De conclusie? Een natuurramp is ook een röntgenfoto van de toestand van het land, van de mentaliteit van de bevolking en van het bestuur. #walburgpers.nl

‘Uit dat keurslijf’ heet Hoofdstuk 4 van het boek
In de ‘roaring twenties’ komt de strijd van de in verdrukking geraakte man met de vrijgevochten vrouw tot een, eh, climax.
Deze strijd wordt bitter. De roep om ‘de sterke man’ wordt door de Eerste Wereldoorlog gewekt, door de vrouwenemancipatie versterkt.
Het doet sterk denken aan de opmars ‘woke’ en ‘gender’ in deze eeuw, en de terugkeer van ‘de sterke man’, van Rusland tot Amerika en elders.
Voeg hier het heroplevende antisemitisme, en de Beurskrach van 1929, bij en we hebben een van de knopen van het Interbellum die het fascisme aan de macht brachten.
Zo’n knoop is te zien als de ‘knoop’ van de woekerplant van de Japanse duizendknoop: moeilijk te bestrijden.

Voorproevers – VRT Max
Gesprek met Bent van Looy over ‘Fanatieke Fantasten’.
Het motto:
‘Dromers, denkers, doeners en dijkenbouwers uit de jaren ‘20’.

(Ps Wel even gratis aanmelden bij VRT, de moeite waard als je eigen motto ook is: ‘blijf verwonderd!’)

Click op deze link:

https://www.vrt.be/vrtmax/podcasts/radio-1/v/voorproevers/3/dromers–denkers–doeners-en-dijkenbouwers-uit-de-jaren–20/?ndl=true